Familoki – Zabytkowe Osiedle Patronackie kopalni „Dębieńsko”

Miejscowość:
Czerwionka-Leszczyny
Odsłuchaj tekst
Dodaj do planera

Osiedle Patronackie kopalni „Dębieńsko”, zdaniem architektów, to jedna z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych kolonii tego typu. Obejmująca ulice Szkolną, Wolności, Słowackiego, Hallera, Kombatantów i Mickiewicza zajmuje obszar 15 ha i jest tym samym największym zachowanym obszarem familoków na Śląsku, wpisanym do rejestru zabytków w 1995 roku.


Od XVII wieku na terenach dzisiejszego miasta rozwijało się hutnictwo. Odkrycie w XIX wieku pokładów węgla kamiennego zapoczątkowało intensywny rozwój Czerwionki-Leszczyn. Wkrótce zaczęły powstawać niewielkie zakłady, które finalnie przekształciły się w kopalnię „Dębieńsko”. Dla jej pracowników, na przełomie XIX i XX wieku, rozpoczęto budowę osiedla patronackiego, czyli Familoków.

Osiedle powstawało etapowo w latach 1998 – 1916, wraz z rozwojem i rozbudową kopalni, przyczyniając się do zmiany charakteru dawnej wsi Czerwionka w dzielnicę miejską. Głównym zamysłem, towarzyszącym projektowaniu osiedla, było stworzenie spójnej i przemyślanej całości, która byłaby samowystarczalną przestrzenią. Na jej terenie znajdowało się wszystko, co mieszkańcom było potrzebne do życia: kościół, szkoła, sklep, pralnia, suszalnia, magiel, piekarnia i lokale mieszkaniowe. Każdy z budynków miał swoje własne podwórze, ogródek warzywny i budynki gospodarcze. Osiedle zaopatrzone było także w niezbędną do funkcjonowania infrastrukturę – rynsztoki, sieć wodociągową i elektryczną.

Inwestorem kolonii był koncern Zjednoczone Huty Królewska i Laura – właściciel uruchomionej w 1989 roku kopalni „Dębieńsko”. Cały kompleks zaprojektował mistrz budowlany Stork, etatowo pracujący dla koncernu.

Osiedle tworzy około stu budynków wyróżniających się ciekawymi detalami. Warto zwrócić uwagę na elementy muru pruskiego, dachy mansardowe, elementy ornamentów z białej cegły glazurowanej, fragmenty gładkich piaskowych tynków czy pozostałe jeszcze w niektórych domach oryginalne elementy stolarki drzwiowej. Warte podkreślenia jest również to, że chociaż budynki wyglądają podobnie, każdy z nich jest inny. Zazwyczaj mają jedno lub dwa piętra, często z adaptowanymi strychami. Niektóre wyróżniają się wolimi okami, czyli charakterystycznymi okienkami strychowymi. Domy zachwycają charakterystyczną czerwoną cegłą, oknami opatrzonymi czerwoną ramką oraz dachem pokrytym tzw. karpiówką.

Familoki posiadają dobrze zachowaną, zróżnicowaną zieleń obsadzenia ulic. Na ulicy Hallera i Mickiewicza zachowały się aleje formowanych akacji, na ulicy Wolności – jarzębiny, zaś na ulicy Szkolnej – lipy, kasztanowce i buki.


Na terenie osiedla działa Centrum Informacji Turystycznej, w którym w ciągu roku odbywają się liczne warsztaty, spotkania i zajęcia, adresowane zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Przy Centrum znajduje się również Izbą Tradycji, w której odwzorowano tradycyjne, śląskie mieszkanie robotnicze. Standardowo takie mieszkania zajmowały powierzchnię od 40 do 70 m2 i składały się z kuchni i pokoju. Każde z nich było wyposażone w piec kaflowy, a drewniane podłogi malowano farba olejną. Najemcy mieli także do dyspozycji ubikację. Czynsz za najmniejsze mieszkanie, o powierzchni 40 m2, wynosił osiem ówczesnych marek. Większe mieszkania należały do urzędników. Na początku XX wieku obowiązywała zasada, że komfort zależy od funkcji, jaką sprawuje się w zakładzie pracy, dlatego też dyrektor kopalni mieszkał w specjalnej willi, a sztygarzy i urzędnicy – w domach, w których znajdowały się tylko cztery mieszkania. Ich powierzchnia była większa i przekraczała 100 m2. Budynkiem przeznaczonym dla osób pełniących funkcję dozoru na kopalni była dzisiejsza siedziba Biblioteki Publicznej przy ul. 3 Maja 15. Do mieszkań przynależały też małe budynki gospodarcze, w których robotnicy tradycyjnie hodowali zwierzęta. Takie budynki znajdowały się zresztą przy każdym familoku. Prawie 50% powierzchni całego kompleksu zajmowały rodzinne ogródki. Zielenią były także obsadzone ulice osiedla

W trosce o dziedzictwo historyczne i kulturowe tego wyjątkowego miejsca Gmina i Miasto Czerwionka-Leszczyny przeprowadza proces rewitalizacji infrastrukturalnej i społecznej osiedla. Celem działań jest poprawa jakości życia mieszkańców oraz stworzenie odpowiedniej infrastruktury dla turystów. Przy ulicy Szkolnej znajduje się skatepark oraz plac rekreacyjno-wypoczynkowy z granitowo-szklaną fontanną w kształcie logo Czerwionki-Leszczyn. To dobre miejsce, aby chwilę odpocząć na ławeczkach wokół fontanny lub wziąć udział w imprezie kulturalnej przy scenie plenerowej. Z myślą o aktywnych, plac został wyposażony także w siłownię pod chmurką. Cały plac jest otoczony zielenią, co izoluje go od gwaru osiedla i miasta.

 

 

Wyświetlenia:  385
Lokalizacja:

Ul. Wolności, Słowackiego, Hallera, Kombatantów, Mickiewicza i Szkolna
44-230 Czerwionka-Leszczyny
Gmina: Czerwionka-Leszczyny
Powiat: rybnicki


Region turystyczny: 
Śląsk, Kraina Górnej Odry
Lokalizacja: 
W mieście
Kategoria: 
Dziedzictwo kulturowe

Kontakt:
Telefon: +48 324 400 479

Strona internetowa: http://www.familoki.com.pl
Informacje ogólne:
Rodzaj obiektu:  Poprzemysłowe, Zabytkowa zabudowa

Dostępność Całoroczny

Obiekt ogólnodostępny. Informacja na temat godzin otwarcia Centrum znajduje się na stronie: www.familoki.com.pl

Czas zwiedzania Izby Tradycji oraz osiedla Familoków z przewodnikiem wynosi 2 godziny. Rezerwacja usług przewodnika odbywa się telefonicznie, pod numerem: 693 611 086, lub mailowo na adres: biuro@familoki.com.pl. Szczegóły i regulamin zwiedzania obiektu znajdują się na stronie: www.familoki.com.pl Obiekt znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki

Twoja ocena:
Ocena: 0.0 (Oddano 0 głosy)
POI
Informacja turystyczna 
Aktywnie 
Dziedzictwo kulturowe 
Przyroda 
Biuro podróży 
Gastronomia 
Nocleg 
Oferta turystyczna 
Rozrywka 
Wypożyczalnia 
Zdrowie i uroda 
Centra kongresowo wystawiennicze 
Trasa
Trasa
Szlak znakowany
Do startu
Do mety
PDF
KML
GPX
Pliki dźwiękowe
Wydarzenia w pobliżu
Rybnik
2024-07-26
11.03 km
Wystawa „Cztery pory roku w fotografii” ma przypomnieć, że takie odrębne pory roku kiedyś dzieliły rok na cztery części. Teraz zupełnie przenikające się, zacierające się. Żyjemy w czasach gdzie rozmywa się szacunek i poszanowanie przyrody. Tak też zaciera się granica pomiędzy porami roku. Tak jak już nie wiemy, gdzie kończy przyzwoitość, a zaczyna udawanie, tak nie wiemy gdzie zaczyna się wiosna, a gdzie kończy się lato czy zima. Jedynie daty nam o tym mówią.
Rybnik
2024-08-04
11.03 km
Przed nami kolejny spacer z Małgorzatą Płoszaj, a w nim... "...W lutym 1934 r. prasowe nagłówki wręcz krzyczały: "Bandyta Siwiec skazany na karę śmierci! Wyrok śmierci wykonano". W trakcie spaceru dowiecie się więcej szczegółów na temat tego kto przed wojną oskarżał, kto bronił a kto wydawał wyroki w sprawach, które rozpalały emocje rybniczan. Małgosia Płoszaj opowie u kogo można było spisać intercyzę majątkową, jak uciekano z rybnickiego więzienia i jak jedna piękna Zośka rządziła lokalną mafią. Czas trwania: ok. 2,5 godz. Zbiórka jak zawsze przed halo! Rybnik na ul. Sobieskiego 20.
Rybnik
2024-08-10
11.03 km
Cykl ten skierowany jest do wielbicieli monet, banknotów i innych znaków pieniężnych. Wydarzenie towarzyszy jarmarkowi staroci, odbywającemu się przeważnie w drugą sobotę miesiąca na rybnickim deptaku. Spotkanie będzie okazją do wymiany i katalogowania monet oraz do dyskusji na temat ich pochodzenia, kręgu ich użytkowników, czy też określenia dodatkowych funkcji poszczególnych egzemplarzy.
Rybnik
2024-08-11
11.03 km
Rozwijamy pasje, poszerzamy horyzonty! Od Okruszków do Mistrzyń Świata. Od początku istnienia naszej działalności tworzymy miejsce przyjazne dzieciom i młodzieży umożliwiające rozwój ich pasji. Zbudowaliśmy społeczność, która nie boi się wyzwań i z odwagą sięga po każde marzenie! Najpiękniejsze chwile naszej drogi do sukcesu uchwyciliśmy na zdjęciach. Zapraszamy na nasze urodziny! Zatańcz z nami na rybnickim deptaku. Serdecznie zapraszamy na wernisaż wystawy fotografii ukazująch 15 lat istnienia rybnickiego zespołu tanecznego Dance4kids - halo! Rybnik ul. Sobieskiego, 11 sierpnia godz. 16.00.
Gliwice
2024-03-08
15.98 km
Fotorelacja z otwarcia wystawy: „Zofia Stryjeńska – tajemnicze i radosne opowieści”
W pobliżu
Czerwionka-Leszczyny
0.28 km
Czerwionka-Leszczyny
0.30 km
Czerwionka-Leszczyny
0.69 km
Czerwionka-Leszczyny
0.88 km
Czerwionka-Leszczyny
1.07 km
Pogoda
Katowice
Zakwaterowanie w pobliżu
Stanowice
4.79 km
Orzesze
5.08 km
Orzesze
5.72 km
Gastronomia w pobliżu
Czerwionka-Leszczyny
0.24 km
Czerwionka-Leszczyny
2.41 km
Stanowice
2.74 km
Rybnik
3.94 km