OFICJALNY PRZEWODNIK TURYSTYCZNY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
Województwo śląskie ma długą i bardzo ciekawą tradycję piwowarską. Dziś najbardziej kojarzymy ją z Tychami, Żywcem, Cieszynem czy Raciborzem, ale mapa śląskich browarów jest znacznie bardziej różnorodna. Są tu zarówno wielkie zakłady działające od XIX wieku, jak i niewielkie browary rzemieślnicze. Są też miejsca, w których piwo warzono przed laty, ale po dawnych browarach pozostały już tylko budynki, fragmenty zabudowy albo wspomnienia.
Tyskie Browary Książęce to jeden z najbardziej rozpoznawalnych browarów w Polsce. Jego historia sięga XVII wieku. Pierwsza pełna informacja o browarze w Tychach pochodzi z 1629 roku. Zakład należał wówczas do rodu Promnitzów, a piwo warzono na potrzeby książęcego majątku.
Prawdziwy rozwój browaru nastąpił jednak w XIX wieku. W 1861 roku rozpoczęła się jego wielka rozbudowa, związana przede wszystkim z Janem Henrykiem XI Hochbergiem, księciem pszczyńskim. Powstał wówczas rozległy kompleks przemysłowy, który z czasem stał się jednym z najważniejszych browarów na Górnym Śląsku.
Dziś w Tyskich Browarach Książęcych warzone są przede wszystkim piwa marki Tyskie, a także specjalności Książęcego. Historia zakładu jest dostępna dla zwiedzających w nowym Muzeum Tyskich Browarów Książęcych, otwartym w 2024 roku. Ekspozycja pokazuje ponad cztery wieki historii browaru – od jego początków aż po współczesność.
Żywiecki browar jest kolejnym symbolem piwowarstwa w regionie. Został założony przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga, a w 1856 roku zarejestrowano go jako przedsiębiorstwo. Już wkrótce stał się jednym z najnowocześniejszych browarów w tej części Europy.
Browar powstał na Pawlusiu, w pobliżu miejsca, gdzie Leśnianka uchodzi do Soły. W 1857 roku był już największym browarem w Galicji. Warzono tu między innymi piwa Cesarskie, Eksportowe, Marcowe i Lagrowe, a od 1881 roku również porter według receptury, której tradycja przetrwała do dziś.
Z historią browaru można zapoznać się w Muzeum Browaru Żywiec, urządzonym w jego historycznych piwnicach. Ekspozycja przedstawia dzieje zakładu i marki Żywiec od 1856 roku.
Browar w Cieszynie jest wyjątkowy przede wszystkim ze względu na swoją lokalizację i zachowany historyczny charakter. Został założony przez arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga, a w 1846 roku uruchomiono nowoczesny jak na swoje czasy zakład na Wzgórzu Zamkowym.
Browar projektowano z myślą o produkcji piw dolnej fermentacji. Szczególne znaczenie miały wykute w skale piwnice, które zapewniały odpowiednie warunki do fermentacji i leżakowania piwa.
Co ciekawe, nie był to pierwszy browar zamkowy w Cieszynie. Poprzedni działał w pobliżu Wieży Piastowskiej już od XVII wieku. W 1846 roku został przeniesiony w związku z budową parku na Wzgórzu Zamkowym.
Cieszyński browar do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc związanych z piwowarstwem w województwie śląskim.
Browar Zamkowy w Raciborzu ma jeszcze starszą historię. Pierwsza wzmianka o książęcym browarze na zamku pochodzi z 1567 roku. To właśnie dlatego jest uznawany za najstarszy do dziś działający browar na Górnym Śląsku.
Obecne zabudowania browaru są jednak znacznie młodsze. Po wielkim pożarze zamku w 1858 roku browar odbudowano i wyposażono w nowoczesne jak na tamte czasy urządzenia. Nowy zakład uruchomiono w 1859 roku.
Raciborski browar zasłynął między innymi z pilznera, którego recepturę opracował piwowar Kaufmann. Po trudnym okresie w XX wieku produkcja została wznowiona w XXI wieku, a browar powrócił do tradycyjnych metod warzenia.
Obok czterech najbardziej znanych browarów w regionie działa również kilka mniejszych zakładów, które są częścią współczesnej sceny piwowarskiej województwa śląskiego.
PINTA to jeden z najważniejszych polskich browarów rzemieślniczych i marka, która odegrała ogromną rolę w rozwoju piwnej rewolucji w Polsce. Jej historia rozpoczęła się w 2011 roku od uwarzenia pierwszego Ataku Chmielu – piwa, które stało się jednym z symboli polskiego kraftu.
Początkowo PINTA była browarem kontraktowym. W 2016 roku rozpoczęła się budowa własnego zakładu w Wieprzu koło Żywca, a pierwsze piwo uwarzono tam w 2019 roku.
Dziś browar działa przy ul. Przemysłowej w Wieprzu i prowadzi również sklep firmowy.
Browar na Jurze to jeden z ciekawszych małych browarów związanych z regionem Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Zakład działa w Zawierciu i stawia na piwa rzemieślnicze oraz nawiązanie do lokalnego charakteru regionu.
W Zawierciu działa również Rzemieślniczy Browar Jana. To niewielki browar związany z hotelem VillaVerde, którego nazwa nawiązuje do źródeł Warty znajdujących się w Zawierciu.
Browar rozwija przede wszystkim produkcję na potrzeby lokali gastronomicznych i współpracuje z hotelami, restauracjami oraz pubami. W ofercie znajdują się między innymi pils, jasne pełne, IPA, APA i piwa pszeniczne.
Kolejnym przykładem jest Browar Dziedzice. Produkuje świeże, niefiltrowane piwa w klasycznych stylach, między innymi lager, pils, marcowe, weizen, koźlak i AIPA. Browar działa przy ul. Legionów w Czechowicach-Dziedzicach.
Ciekawą historię ma również Browar Reden. Jego początki sięgają 2013 roku, kiedy rozpoczął działalność jako minibrowar w Chorzowie. Rosnące zainteresowanie piwami sprawiło, że pod koniec 2021 roku uruchomiono większy zakład przy ul. Inwalidzkiej, w którym browar działa do dziś.
W Gliwicach działa MiniBrowar MajEr, połączony z restauracją przy ul. Studziennej. Na miejscu warzone są między innymi jasny lager, schwarzbier, weizen, witbier czy koźlak. Browar oferuje również możliwość zwiedzania po wcześniejszym umówieniu.
To pokazuje, że współczesna mapa browarów województwa śląskiego nie kończy się na kilku najbardziej znanych markach. Obok dużych zakładów funkcjonują niewielkie browary, które stawiają na bardziej lokalną i różnorodną ofertę.
Historia śląskiego piwowarstwa to nie tylko działające do dziś zakłady. W wielu miastach browary były kiedyś ważnym elementem lokalnej gospodarki, ale z czasem przegrywały konkurencję z dużymi zakładami przemysłowymi. Część z nich została zamknięta, a ich zabudowania zniknęły z miejskiego krajobrazu.
Bielsko-Biała jest jednym z najlepszych przykładów miasta, w którym tradycje piwowarskie były znacznie bogatsze, niż można przypuszczać.
Już w 1521 roku książę cieszyński Kazimierz II nadał 76 domostwom w mieście przywilej warzenia i wyszynku piwa. Produkcją zajmował się między innymi browar miejski, którego pierwsza siedziba znajdowała się w pobliżu dzisiejszej katedry św. Mikołaja. Funkcjonował mniej więcej do 1775 roku.
Później browar miejski przeniesiono poza mury miasta, a następnie po pożarze Bielska w 1808 roku produkcję przeniesiono ponownie – do budynku przy dzisiejszej ul. Piwowarskiej 8. Rozwój przemysłowej produkcji piwa sprawił jednak, że tradycyjny browar miejski stopniowo tracił znaczenie.
W mieście działał również browar zamkowy, wybudowany w XVIII wieku przy północnej bramie miejskiej. Wraz z browarem funkcjonowała tam gorzelnia. Oba obiekty zostały rozebrane podczas budowy tunelu kolejowego w latach 1876–1878.
Największym bielskim zakładem był jednak Pierwszy Bielsko-Bialski Browar Parowy, założony przy ul. Cieszyńskiej w 1876 roku. W 1897 roku przekształcono go w spółkę akcyjną. Po II wojnie światowej browar został znacjonalizowany i wszedł w skład Żywieckich Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych. Ostatecznie produkcję zakończono w 1996 roku. Większość zabudowań została później wyburzona.
Do dziś zachowała się jedynie część historycznej zabudowy, w tym ściana dawnej maszynowni oraz zabytkowe piwnice.
Dawny Browar Mokrskich to jeden z najlepiej zachowanych śladów przemysłowego piwowarstwa w Katowicach.
Browar powstał w 1880 roku z inicjatywy braci Mokrskich. Początkowo składał się z warzelni i kotłowni, ale w kolejnych latach rozbudowano go o słodownię, fermentownię i leżakownię. Produkowano tu zarówno piwo, jak i słód.
Po I wojnie światowej zakład zmieniał właścicieli, a w okresie PRL jego zabudowania wykorzystywano przede wszystkim jako magazyny. W 1991 roku kompleks kupił prywatny przedsiębiorca Johannes Bros, który przeprowadził jego gruntowną rewitalizację.
Dawny browar nie jest więc dziś miejscem produkcji piwa, ale zachował się jego charakterystyczny ceglany kompleks. W odrestaurowanych budynkach mieszczą się obecnie biura i magazyny wielu firm.
Częstochowa również miała swój duży browar przemysłowy. Zakład znany jako Browar Szwedego po II wojnie światowej funkcjonował jako Częstochowskie Zakłady Piwowarskie, a później jako Częstochowskie Zakłady Piwowarsko-Spożywcze.
W latach 60. browar rozbudowano i unowocześniono, a następnie włączono go do Zabrzańskich Zakładów Piwowarskich. Po 1989 roku zakład ponownie stał się spółką akcyjną. W jego ofercie pojawiło się między innymi piwo Kmicic.
W 2000 roku browar został kupiony przez spółkę LCC. Planowano modernizację zakładu, ale ostatecznie produkcja została zakończona. W marcu 2005 roku pracownicy otrzymali wypowiedzenia, a browar zakończył działalność. Część jego zabudowań wpisano wcześniej do rejestru zabytków.
Rybnik może pochwalić się równie długą historią piwowarską. W latach 1875–1880 działało tu aż pięć browarów. Pod koniec XIX wieku pozostały trzy, po I wojnie światowej dwa, a po II wojnie światowej tylko jeden.
Jednym z najważniejszych był browar związany z rodziną Müllerów. W Rybniku działał między innymi browar zamkowy, a od 1865 roku kolejny zakład należący początkowo do Izydora Müllera. W kolejnych latach browar zmieniał właścicieli i ostatecznie stał się częścią powojennych Browarów Rybnickich.
Ostatni rybnicki browar zakończył produkcję piwa w 2004 roku. Rok później rozebrano jego zabudowania. Jedyną pamiątką po dawnym zakładzie pozostał fragment komina.
Historia rybnickiego browarnictwa nie zakończyła się jednak całkowicie. W XXI wieku powstała inicjatywa Browar Rybnik, której celem jest nawiązanie do piwowarskich tradycji miasta.
Mało znaną historię ma również browar w Siemianowicach Śląskich. Powstał w 1868 roku, prawdopodobnie z inicjatywy Donnersmarcków. W 1875 roku zakład spłonął, ale został odbudowany i ponownie uruchomiony w 1877 roku. Jego właścicielem był Paul Mokrski. Browar działał przy dzisiejszej ul. Sobieskiego, na terenie dawnej Huty Laury, aż do zamknięcia w 2002 roku.
Więcej o historii browarów w województwie śląskim przeczytasz w poniższym artykule:
Historia browarów w województwie śląskim jest znacznie bogatsza, niż może się wydawać. Z jednej strony mamy wielkie i działające od pokoleń zakłady w Tychach, Żywcu, Cieszynie i Raciborzu. Z drugiej – coraz więcej małych browarów rzemieślniczych, które rozwijają współczesną scenę piwowarską.
Są też miejsca, których nie znajdziemy już na współczesnej mapie browarów. Bielsko-Biała, Katowice-Szopienice, Częstochowa, Rybnik czy Siemianowice Śląskie przypominają, jak dużą rolę browarnictwo odgrywało kiedyś w życiu miast.
Śladów tej historii można szukać nie tylko w muzeach, ale również w zachowanych budynkach dawnych zakładów. Niektóre nadal pełnią funkcje przemysłowe lub usługowe, inne zniknęły niemal całkowicie. Dzięki nim można jednak odtworzyć znacznie większą mapę browarów województwa śląskiego – zarówno tych, które warzą piwo do dziś, jak i tych, które pozostały już tylko częścią historii regionu.
ul. Mickiewicza 29
40-085 Katowice
tel. (32) 207 207 1
info@slaskie.travel
Portal powstał w ramach projektu
Mobilne Śląskie
Darmowa aplikacja SLASKIE.travel dostępna na platformach 
